اهواز بوده . در زمان بلاذرى كه بخشى از زمينهاى غرق شده از آب خارج شده بوده‌اند اين رود ، كه نام قديم آن را پيش از پيدايش ماندابها به عربى جنّب نوشته‌اند ، همچنان در زمينهائى كه از آب خارج شده بوده‌اند روان بوده است « 1 » . ياقوت در جائى كه پيدايش اين ماندابها و گسترش آنها را به سبب درگيرىهاى ايرانيان در جنگ با اعراب شرح داده است گويد : « پس از آن‌كه دوران جنگ و آشوب به پايان رسيد و دولت اسلامى استقرار يافت باز هم ماندابها همچنان رو به گسترش داشتند زيرا سدّ و بندها همچنان شكسته مىشدند و آب همچنان زمين‌ها را فرا مىگرفت « 2 » . » اين گفته از آن‌رو درخور ذكر آمد كه در آن به مواردى اشاره دارد كه نمايانگر ويران‌گرىهائى است كه هنوز هم گهگاه نمودى داشته است زيرا با آن‌كه مقتضاى چنان دورانى اين بوده كه هم گسترش ماندابها متوقف گردد و هم زمينهاى غرق شده به تدريج از آب خارج شود و به زير كشت رود ولى هميشه چنين نبوده و موارد خلاف هم از اين‌گونه كه در اين‌جا ذكر مىشود كم نبوده است : وقتى در زمان امارت حجاج بر عراق بخشى از آب‌بندهاى رودهاى سركش درهم شكست و آب بسيارى از زمينها و كشتزارهاى اين منطقه را فراگرفت حجاج نه خود گامى براى بستن آن بندها كه از قديم از وظائف دولتها بوده است برداشت و نه به دهقانان كه صاحبان آن اراضى بودند براى رفع آن بليّه كمك كرد . بلاذرى نوشته : « اين خوددارى حجاج از ترميم خرابيها بدين‌قصد بود كه به دهقانان زيان برساند زيرا او آنها را به همكارى با ابن اشعث كه او را دشمن مىداشت متهم مىنمود « 3 » » و چون رفته‌رفته ويرانىها روى به فزونى نهاد و آب زمينهاى بيشترى را همچنان فرامىگرفت ، هنگامى كه حجاج سرانجام درصدد چاره برآمد هزينهء آن كار آن‌چنان هنگفت شده بود كه وقتى به خليفه كه در آن هنگام وليد پسر عبد الملك بود روى آورد تا از او اجازهء صرف چنان مبلغى را بگيرد خليفه هم به وى اجازهء صرف چنان مبلغ هنگفتى را نداد . غرض از ذكر اين

--> ( 1 ) . فتوح البلدان ، ص 359 . ( 2 ) . ياقوت ، معجم البلدان ، در بطائح . ( 3 ) . بلاذرى ، فتوح البلدان ، 459 .